Powrót do spisu treści

Psychologia nauki słówek

Bardzo dobrą książką zajmującą się tematyką określaną jako "Uczenie się" jest dzieło noszące ten sam tytuł autorstwa Gerharda Steinera. Steiner, profesor psychologii Uniwersytetu Bazylejskiego, przedstawia w swojej książce 20 scenek typowych dla dnia powszedniego, a wśród nich, w rozdziale 14, także pamięciowe opanowywanie słownictwa. Poniższe dwa akapity są streszczeniem najważniejszych myśli sformułowanych we wspomnianym rozdziale.

Bardzo wiele napisanych przystępnym językiem informacji dotyczących psychologii oraz pedagogiki znajduje się na znakomitej stronie internetowej stangl-taller.at∞.

Siedem "S" nauki słówek

Cele nauki słówek w przypadku języka obcego oscylują wokół trzech głównych nurtów:

1. Należy uczyć się tak skutecznie jak to tylko możliwe. Powoduje to konieczność nauki w oparciu o odpowiednie stopnie trudności, jakie wiążą się z danym materiałem słownikowym.
2. Nauka winna być zorientowana pod kątem trwałego zachowania słownictwa w pamięci.
3. Materiał leksykalny winien być przyswajany pod kątem jego praktycznego zastosowania oraz nieustannej dostępności. Każda osoba ucząca się może posiadać własne nawyki przyswajania wiedzy adekwatne do wiedzy wstępnej (dotychczasowej). Jest to więc nauka adaptywna, będąca edukacją w wysokim stopniu samoregulującą się i podlegającą samokontroli.

Najważniejsze zasady nauki słówek zamykają się w obrębie poniższych Siedmiu "S" nauki słówek:

1. Samodyscyplina
   Uczący musi najpierw sformułować odpowiedź, a dopiero później zaglądać do odpowiedzi.
   Również w programie Teachmaster jest to realizowane w ten sposób - kliknięcie na symbolu koła ratunkowego wyświetla co najwyżej podpowiedź będącą jedynie początkowymi literami dla poszczególnych słówek.
2. Samopochwała
   W przypadku udzielenia prawidłowej odpowiedzi należy pochwalić samego siebie: "Dobrze!" lub "Świetnie!", w przypadku odpowiedzi błędnych należy powtórzyć to, co było niepoprawne i bezkrytycznie w stosunku do swej "niewiedzy" przejść po prostu do kolejnego słówka.
   Ta zasada "załatwiana" jest w Teachmasterze dzięki sygnałom akustycznym w programie do nauki słówek, które można zdefiniować w ustawieniach.
3. Spontaniczna semantyczna elaboracja
   Nauka nie odbywa się jedynie w oparciu o zwykłe przyporządkowywanie słówek, lecz łączy się w idealnym przypadku ze spontanicznymi semantycznymi elaboracjami. Należy "wymyśleć" sobie więc dla każdego słówka "sztuczkę" mnemotechniczną (trick, skrót myślowy itp.), np. w postaci synonimu, antonimu lub innych struktur (np. wyrazów bliskoznacznych).
4. Selektywność
   Po kilku przebiegach treningowych przechodzi się do świadomej i skoncentrowanej nauki słówek najtrudniejszych.
   W Teachmasterze są to słówka w przegródkach 4 i 5.
5. Sekwencyjność
   Dzięki nauce słówek w takiej kolejności, jak były one wprowadzane do programu uczący tworzy własne skojarzenia odnoszące się do słówek następujących po sobie. Takie rozwiązanie nie jest jednak zjawiskiem pożądanym pod kątem praktycznego zastosownia języka. Program jest dlatego wyposażony we funkcję losowego "tasowania" słówek, aktywowaną poprzez opcję "Pomieszaj słówka" (F12).
6. Symetria
   Sytuacje typowe dla posługiwania się językiem wiążą się z produkcją oraz recepcją, czyli w obydwu kierunkach komunikacji.
   Kierunek odpytywania słówek może być w związku z tym zmieniany w programie do nauki słówek przy pomocy dwóch pierwszych punktów w menu "Opcje".
7. Samokontrola bazująca na konsekwentnym treningu przypominającym
   Prace naukowe Bjorka dowodzą, że trening przypominający przeprowadzany w coraz większych odstępach czasu daje nadzwyczaj trwałe efekty w postaci zapamietania materiału. Decydującymi czynnikami są tu więc powtórzenia o charakterze konsekwentnym, usystematyzowanym czasowo.
   W przypadku metody klasycznej wbudowanej w program Teachmaster zapisywana jest data i godzina treningu, tak aby później można było stwierdzić, kiedy słówka były powtarzane po raz ostatni. Odstęp między treningami nie może być jednak także zbyt duży, ponieważ wiedza uległaby swoistemu "rozmyciu".

"Sztuczki" mnemotechniczne oraz metoda słowa-klucza

Psychologowie mówią o tym, że w czasie nauki słówek oba słowa tworzące parę dla danego słówka stają się "dwoma etykietami będącymi ogniwem swoistej sieci semantycznej". Metodą skutecznego zapamiętania trudnego słownictwa są "sztuczki" mnemotechniczne. W literaturze fachowej określa się je mianem metody słowa-klucza.

Przykładem jest francuskie słowo une ampoule, oznaczjące w języku polskim żarówkę. Słówko to kojarzy się z podobnie brzmiącym polskim słowem ampułka. W ten sposób tworzymy akustyczne skojarzenie. Ażeby pogłębić nasze skojarzenie stawiamy sobie w myślach przed żarówką obraz buteleczki (lub właśnie szklanej ampułki). Poprzez wizualizację łączącą żarówkę z ampułką w naszym umyśle tworzy się jeden nowy integralny element, integralna jednostka informacji, obciążająca naszą pamięć tylko minimalnie intensywnej w porównaniu z pojedynczo zapamiętanym słowem "żarówka". (Specjaliści od psychologii kognytywnej nazywają taki rodzaj skojarzenia elaboracją, co nie jest niczym innym jak "sztuczką" mnemotechniczną.)

W momencie pojawienia się słowa żarówka nasza pamięć przywołuje obraz ampułki. Budzi to kolejne skojarzenie z wyrazem o pewnej naturze dźwiękonaśladowczej ampoule, dzięki czemu słówko zagnieżdża się w naszej pamięci w sposób bardziej trwały!

"Sztuczką" mnemotechniczną może być także wymyślanie sobie hisoryjek. Poniżej kilka przykładów na bazie języka angielskiego:

1. krata kominkowa, okienna - grate
   Za kratą kominkową tkwią graty.
2. pomoc dla bezrobotnych - dole
   Wszyscy ludzie, którzy wychodzą z Urzędu Pracy, mają ciężką dolę.
3. makler, sprzedawca starocia - broker
   Sprzedawca starocia sprzedaje także obrok.
4. żółć - bile
   Wściekły bilardzista, którego żółć zalewa, rzuca we mnie bilą.

W przypadku słówek, które w programie Teachmaster raz po raz lądują w przegródce numer 5, powinno się więc spróbować wymyśleć sobie podobne "sztuczki" mnemotechniczne. "Sztuczki" takie należy oczywiście opanować pamięciowo i nie wolno wpisywać ich do pola "Uwagi"!


Powrót do spisu treści